Archeologisch onderzoek Barneveld-Bloemendal: van kaart tot opgraving (1)

Bijna wekelijks lezen we in de krant over bijzondere archeologische opgravingen. Maar hoe weten de archeologen eigenlijk waar ze moeten graven om een grafveld of een nederzetting te vinden? Daar gaat veel vooronderzoek aan vooraf in de vorm van bureaustudies, boringen, veldkarteringen en proefsleuven. Over dit vooronderzoek dat uiteindelijk leidt tot een opgraving lezen we maar weinig. De aard van dit vooronderzoek is niet spectaculair en in de ogen van het publiek de resultaten vaak teleurstellend. Dit onderzoek is echter van essentieel belang. We hebben nu eenmaal geen kristallen bol, maar proberen steeds verder in te zoomen. In deze bijdrage zal ik iets schrijven over deze eerste stappen in het archeologisch proces, waarbij het onderzoek in Barneveld – Bloemendal als voorbeeld wordt gebruikt. Deze bijdrage geeft een vereenvoudigde versie van de werkelijkheid waarbij vanzelfsprekend niet op alle details ingegaan kan worden. Continue reading Archeologisch onderzoek Barneveld-Bloemendal: van kaart tot opgraving (1)

(H)OUTPUT

Unieke expositie in Museum Nairac.

Een ongebruikelijke maar vruchtbare samenwerking: Archeologie en beeldende kunst. Bij opgravingen worden regelmatig vondsten gedaan die na selectie worden weggegooid. Jammer want zij kunnen een bron van inspiratie voor beeldende kunstenaars vormen. In Barneveld – Harselaar Zuid werd twee jaar geleden een aantal middeleeuwse waterputten gevonden. Een enthousiaste beeldend kunstenaar in de persoon van Julia Borsboom zag direct de mogelijkheden van dit historische materiaal met een bijzonder resultaat tot gevolg Continue reading (H)OUTPUT

Garderen, een parel op de Veluwe (1)

De negentiende eeuwse burgemeester Nairac schreef over Garderen: “Het lieve dorp met zijne roode pannendaken of rieten dekens, ligt schilderachtig op een’ berg, omringd door afhellende bouwlanden met heghout, omzoomd, hier en daar versieren echte vervallen Veluwsche schaapschotten het landelijk tooneel.” Garderen is nog steeds een Veluws pareltje dat jaarlijks veel toeristen aantrekt. De geschiedenis van dit Veluwse dorpje met zijn oude stratenpatroon, monumenten, karakteristieke kerk en molen is fascinerend. Het boek Garderen… baken in het groen gaat daar uitgebreid op in. Dat het dorpje Garderen in de middeleeuwen een belangrijk, maar klein, centrum was, wordt weleens vergeten. Het was de spil van het ambt Garderen dat zich uitstrekte van Elspeet tot aan De Glind. Hier sprak de schout recht op het kerkhof en was er de jaarlijkse zitting van het Veluws Landgericht. Pas in 1432 is er sprake van het ambt Barneveld.  In deze bijdragen wordt een aanzet gegeven om de oorsprong en ruimtelijke inrichting van Garderen beter te begrijpen. Continue reading Garderen, een parel op de Veluwe (1)

Garderen, een parel op de Veluwe (2)

In de vorige bijdrage is een samenvatting gegeven van de archeologische en ruimtelijke ontwikkeling van Garderen. Hieruit bleek dat een deel van de onderscheiden ontginningsblokken ligt ingeklemd tussen de wegen. De volgende stap is om te kijken of er ook een samenhang tussen dit patroon en de eigendommen bestaat. De boerderijen in het centrum roepen  daarbij de vraag op of we via  de ligging van de bijbehorende landerijen meer te weten kunnen komen over de situatie in de voorafgaande eeuwen. Continue reading Garderen, een parel op de Veluwe (2)

‘Vlucht, verberg uw kostbaarheden! De vijand komt.’ Muntvondsten uit Barneveld (2)

Voorzijde Clemmer gulden uit muntschat Trossenhuis L 2101-2102 (1)In een eerdere bijdrage beschreef ik een viertal muntvondsten uit Barneveld. Deze waren in de vijftiende en zestiende eeuw in roerige tijden verborgen en niet meer opgehaald. De grootste bestond uit meer dan 2000 gouden munten.  Er zijn echter nog drie vondsten bekend die laten zien dat Barneveld eeuwen lang in een onrustig gebied heeft gelegen.

Continue reading ‘Vlucht, verberg uw kostbaarheden! De vijand komt.’ Muntvondsten uit Barneveld (2)

Zeventiende eeuwse erven in Barneveld. Een tipje van de sluier.

0161
Reizigers in de zeventiende eeuw bij een waterput langs de Arnhemse Karweg

De ontginningsgeschiedenis van de Gelderse Vallei begint rond de tiende eeuw toen de eerste boerderijen werden gebouwd en het voormalige natte gebied werd ontgonnen.  Vermoedelijk werden de eerste boeren geholpen doordat een drogere periode was aangebroken. Dit is gebleken bij de opgravingen in het Kootwijkerzand, maar ook de diepte van de waterputten in Harselaar Zuid wijst hierop. Het archeologisch onderzoek  naar de ontginningsgeschiedenis van de Vallei staat nog in de kinderschoenen. Het vertelt echter slechts een klein deel van het verhaal. De combinatie met historisch onderzoek is van groot belang. Deze periode is vooral zo interessant omdat deze  aan de basis ligt van het landschap zoals we dat nu kennen. In deze bijdrage gaat het over enkele recente onderzoeken uit de nieuwe tijd. Continue reading Zeventiende eeuwse erven in Barneveld. Een tipje van de sluier.

Over historische kaarten, schapen en mest

 

Historische kaarten bevatten belangrijke informatie over de geschiedenis van ons prachtige landschap. Soms moet je wel goed kijken of met moderne hulpmiddelen bepaalde elementen naar voren halen, maar dat maakt het verhaal alleen maar facsinerender. De relatie tussen boerderijen, schapen, heide en akkers is al eens aan de orde geweest. In deze bijdrage wordt het belang van de heide voor de akkerbouw nog eens gevisualiseerd. Continue reading Over historische kaarten, schapen en mest

De Wilde Kamp : een natuurgebied met een verhaal

20160403_122305_resized
Een van de eeuwenoude eiken clusters.

De Wilde Kamp is een prachtig natuurgebied aan de zuidzijde van Garderen. Het is bovendien onderdeel van het Pad van Zus, een cultuurhistorische route, waar ik eerder over schreef. Het is eigendom van Geldersch Landschap en Kasteelen en op uw wandeling kunt u grafheuvels  en eeuwen oude omwallingen zien. De natuur is een afspiegeling van de rijke geschiedenis van het gebied waarbij de eikenclusters herinneren aan grazende schaapskuddes. Continue reading De Wilde Kamp : een natuurgebied met een verhaal

‘Vlucht, verberg uw kostbaarheden! De vijand komt.’ Muntvondsten uit Barneveld (1)

Voorzijde Clemmer gulden uit muntschat Trossenhuis L 2101-2102 (1)Veel mensen denken bij archeologie aan de avonturen van Indiana Jones. Het dagelijks leven van de archeoloog is in werkelijkheid eenvoudiger maar zeker fascinerend. De ‘schatten’ van de archeologen bestaan vooral uit vlekjes in het zand, scherven – zelfs hele potten zijn zeldzaam, vuurstenen werktuigjes etc. Deze vondsten  zijn historische ‘schatten’ want zij vertellen een stukje van de boeiende ongeschreven geschiedenis. Heel incidenteel worden er ook echte munten gevonden die getuigen van een roerige tijd. Continue reading ‘Vlucht, verberg uw kostbaarheden! De vijand komt.’ Muntvondsten uit Barneveld (1)